Hipnoz nedir?

Hipnoz, hayal gücünün yardımıyla birini "alternatif" bir gerçekliğe yönlendirme ve mevcut problemlerin veya semptomların üstesinden gelmesine yardımcı olacak deneyimler yaşamasına izin verme sanatıdır. Bu alternatif gerçeklik - terapötik transta - ne kadar yoğun bir şekilde deneyimlenirse, bu hayal edilen deneyimlerin (imajinasyon) yaşamın somut gerçekliğinde de uygulanma olasılığı o kadar yüksek olur.

Transa girmek transı kolaylaştırmak için 250 yıl boyunca çeşitli teknikler ve ritüeller geliştirilmiştir. Hipnotik bir transa başlama tek başına yeterli değildir. Klinik olarak ilgili semptomları değiştirmek için içsel bir "öteki" gerçekliğin inşası, derinlemesine terapötik bilgi gerektirir. Basit bir telkin vererek örneğin "Şunu yap ya da yapma!" diyerek,  trans ne kadar derin olursa olsun ve telkinler ne kadar sık ​​ve etkileyici bir şekilde tekrarlanırsa yapılsın - genellikle on yıllardır var olan semptomları değiştirmek için yeterli değildir.

Hipnoz doğal bir durumdur ve beynin duruma göre etkinliğini kontrol etme yeteneğine dayanır, böylece belirli alanlar oldukça aktif olurken, diğer alanlar aktivitelerinde aşağı regüle edilir. Yani hipnoz doğal bir durumdur. Özellikle yüksek taleplerle karşılaştığımızda hipnotik durumları harekete geçiririz. Bir sporcunun veya sanatçının her şeyin kendi kendine gittiği ve diğer rahatsız edici etkilerin tamamen engellendiği akış hali, hipnotik bir durumdur. Trans durumlarında olağanüstü başarılar elde edilir. Burada aktif-uyanık-hipnozdan bahsediliyor.

Hipnoz dünyanın en eski şifa yöntemlerinden biridir. Yüzyıllar önce ister antik Yunanistan'ın Asklepios tapınaklarında tapınak uykusu ister yerli halklarda şamanizm olsun çeşitli hastalıklar trans, dissosiyatif ve meditatif yöntemlerle tedavi edilirdi.

Hemen hemen her kültür kendi tekniklerini ve yöntemlerini geliştirmiştir, ancak hepsinin amacı aynıdır: trans ve onunla birlikte şifa.

Bu süreçler yüzyıllar boyunca daha da geliştirilmiş, rafine edilmiş ve iyileştirilmiştir ve en son modern hipnoterapinin doğuşu Milton H. Erickson'a ile gerçekleşmiştir. Hipnozun "unutulduğu" uzun bir aşamadan sonra, 1980'lerden beri bir rönesans yaşıyor ve - özellikle Amerika'da, aynı zamanda Avrupa'da - bilimsel olarak tanınan ve giderek daha fazla uygulanan bir terapi yöntemidir. Şu anda en güçlü şekilde psikoterapötik bir araç olarak temsil edilmektedir. Ancak "kökenin" tıp alanında da yattığını unutmamak gerekir. Ve hipnozun günlük bir "tıbbi araç" olduğunu bulmak için tarihte çok geriye gitmeye gerek yok. Baş Helim Dr. Örneğin, Bonne 1919'da şunları yazmıştı: "Ne yazık ki, narkotikten kurtulmanın en önemli yolu doktorlar tarafından çok az kullanılmaktadır: Hipnoz ve telkin terapisi. [...] Tedavi edilemeyen, örneğin ameliyat edilemeyen karsinomlar, sarkomlar veya benzerleri durumunda ve ayrıca nevraljide telkin terapisi, hipnotik uyku ile veya hipnotik uyku olmadan harikalar yaratır ve özellikle kalp hastaları için, kalbe zarar veren narkotik ve antiseptiklerden tasarruf sağlar." Son derece etkili, kolay kontrol edilebilir ve güvenli gaz ve enjeksiyon anesteziklerinin yanı sıra ağrı kontrolü ve kontrolü için oldukça güçlü ilaçların geliştirilmesiyle, hipnoz hastanelerden ve aynı zamanda doktorların bilincinden giderek daha fazla itildi. Tıbbi hipnoz, günümüzde anestezi, yoğun bakım, acil tıp, dahiliye, küçük ve orta ölçekli invaziv müdahaleler ve ağrı tıbbı alanında kesinlikle en etkili şekilde kullanılabilir.

Hipnoz ve transın şifa yöntemi olarak kullanımı neredeyse insanlığın kendisi kadar eskidir. Lascaux mağarasından ünlü "şafttaki sahne" ile başlayarak Peder Gassner'ın şeytan çıkarması ve Franz Anton Mesmer'in manyetizması ile bugün kullanılan yönteme kadar yani Milton Erickson’a kadar sürmektedir.

Hipnoz için yeni bir dönem: Milton H. Erickson

"Sesim her yerde size eşlik ediyor. Anne babanızın, öğretmenlerinizin, oyun arkadaşlarınızın sesine, rüzgarın ve yağmurun sesine dönüşüyor."

-Milton H.Erickson –

Bugün hipnozdan bahsettiğimizde, ister psikoterapötik ister tıbbi alanda olsun, her yerde onun ismi var. Milton Erickson genellikle "modern hipnozun babası" olarak anılır ve hipnozun kullanılmasında ciddi yenilikler ve değişiklikler getirmiştir.

Erickson'un yaşamının bir tanımıyla başlamadan önce, öykülerle uğraşmada çok usta olduğundan ve terapötik çalışmalarında bunları aşırı derecede kullandığından, yaşamını çevreleyen birçok mit bulunduğunu belirtmek gerekir.

Milton Hayland Erickson, 5 Aralık 1901'de Nevada, Aurum'da doğdu. Erickson'lar geniş bir aileydi ve Milton dokuz çocuktan ikincisiydi. Babası Albert Erickson, 1906'da bir çiftlik satın almaya karar verene kadar yerel gümüş madeninde çalıştı, ardından Erickson'lar Wisconsin, Lowell'a taşındı. Milton tüm çocukluğunu orada geçirdi ve terapi hikayelerinin çoğu bu döneme ait. O dönemlerde uzun bir süre Erickson, ciddi handikaplarla mücadele etmek zorunda kaldığı için “geride kaldığı” düşünülmüştür. Amusia'dan muzdaripti, yani sağlam duyu organlarına rağmen  ton veya ritim dizilerini tanıyamama veya bunları daha sonra yeniden üretememe sorunu yaşıyordu. Ayrıca renk körüydü. Görebildiği tek renk koyu mordu. Bu da onun bu renkte giyinmeyi sevmesine, evinin neredeyse tamamının morla süslenmesine ve her zaman bu renkten hediye almayı sevmesine neden olmuştur. Ancak o zamanın en kötü kısıtlılığı disleksisiydi ve bu ona “Sözlük” (Dictionary) lakabını kazandırdı, çünkü sözlükte bir kelime aradığında, her zaman A ile başlamak ve sonra o kelimeye kadar ilerlemek zorundaydı. 1919'da Wishfield Lisesi'nden mezun olduktan kısa bir süre sonra, bir sonraki kader darbesini yaşadı. Poliomyelit hastalığına yakalandı, komaya girdi ve kısa bir süre için Milton hastalıktan kurtulamayacak gibi görünüyordu. Ancak üç gün sonra tekrar uyandı ama tamamen felç oldu. Erickson, hastalığının daha sonra bir terapist olarak kullanacağı temel unsurların çoğunu öğrenmesine büyük ölçüde katkıda bulunduğunu defalarca vurguladı. Erickson'un belgelenmiş sayılabilecek bazı öyküleri bu döneme aittir. En biçimlendirici olanlarından biri de bu noktada kısaca anlatılmalıdır: Erickson’un annesi ve babası tarlada çalışmak için ayrılmadan önce, Milton'la takılmayı, onunla konuşmayı ve onu gündüz sallanan sandalyesinde sallamayı alışkanlık haline getirmişlerdi. Sallanırken, bakış açısının değişmesiyle penceresinden dışarıyı da görebiliyordu. Bir gün öyle oldu ki Erickson'ın anne babası onlar evden çıkmadan Erickson’u görmeye gelmediler. Ama bu zamandan çok keyif aldığı ve gerçekten pencereden dışarı bakmak istediği için, her gün sallanmak gibi yoğun bir şekilde hayal etmeye başladı. Bir süre sonra sallanan sandalyenin hareket etmeye başladığını fark etti. Burada açıkça ideomotor prensibini fark etti ve bundan sonra yoğun hayal gücü ile felçli kaslarını yeniden harekete geçirmeye başladı. Bu yüzden günlerce eline baktı ve bir dirgen tutmanın nasıl bir his olduğunu hayal etti - ta ki kolu bu hareketi ideomotor olarak gerçekleştirene kadar. Erickson, terapi seanslarında bu döneme ait başka bir hikaye kullanmayı severdi: Sallanan sandalyesinde felçli bir şekilde otururken, küçük kız kardeşlerinden biri yürümeyi öğreniyordu. O sırada sadece gözlerini hareket ettirebildiğinden, ilk adımları atmaya çalışan kız kardeşini izledi. Olağanüstü bir gözlem gücüyle donatılmış, kendinizi ayakta tutmak için doğru hareketleri yapmak için gereken her küçük şeyi analiz etti. Bu deneyimi terapilerinde ve öykülerini öğretmede tekrar tekrar kullandı.

Bu neredeyse hayal bile edilemez zihinsel eğitim sayesinde, neredeyse bir yıl sonra tekrar koltuk değneği üzerinde yürüyebildi, daha sonra sadece hafif bir topallama kaldı. 1921'de psikoloji ve tıp alanındaki çalışmalarına Wisconsin Üniversitesi'nde başladı ve 1928'de psikoloji alanında yüksek lisans ve tıpta doktora derecesi ile mezun oldu. Çalışmaları sırasında hipnozla ilk kez psikiyatrist Clarke L. Hull'un öğrencilerin önünde hipnoz gösterisi yaptığını gördüğünde tanıştı. Konuyu incelemeye başladı, Hull’un ile bir seminere katıldı ve mezun olduğu zaman tanıdığı yüzden fazla insanı hipnotize etmişti.

1928'den itibaren Erickson çeşitli kliniklerde psikiyatrist olarak çalıştı, 1942'den 1948'e kadar tıp fakültesinde Detroit, Michigan'daki Wayne Eyalet Üniversitesi psikiyatri kürsüsündeydi. 1949'da, sağlık nedenleriyle, ölümüne kadar yaşadığı Arizona, Phoenix'e taşındı ve artık neredeyse efsanevi öğretim seminerlerini sonuna kadar düzenlediği özel muayenehane işletti. Phoenix'teki evindede çoğu mor mobilyalar ve aksesuarlarla döşenmişti. Ancak hepsinden öte, Erickson'ın terapileri ve seminerleri için de kullandığı ofisi, tedavi amaçlı kullanmayı her zaman bildiği bazen tuhaf nesnelerle doluydu. Erickson ayrıca Amerikan Klinik Hipnoz Derneği'nin kurucu üyesi ve başkanı ve American Journal of Clinical Hypnosis'in kurucu ortağı ve editörüydü.

Bugün hipnoterapistler arasında ünlü olan Squaw Peak (aynı zamanda Piestewa Peak olarak da bilinir) Phoenix'te bulunmaktadır. Erickson, Phoenix Dağları Koruma Alanı'nın bir parçası olan bu dağı hastalarının motivasyonunu test etmek için kullanırdı. Bir hasta randevu almak için Erickson'ı aradığında yaptığı ilk şey onu Squaw Peak'e göndermek olurdu. Bu dağ sadece 795 metre yüksekliğinde olduğundan ve eğitimsiz bir kişi olarak tırmanmak 90 dakikadan az sürdüğünden, Erickson bunun her hasta için aşılabilmeye uygun olarak görürdü. Bu “görev”e ek olarak aynı zamanda geliştirdiği “seeding” yöntemini kullanarak terapiye başlamıştır. Hastanın durumu ve sorunuyla örtüşen, ilk bakışta tamamen alakasız görünen, ancak onlara daha dikkatli bakıldığında (bilinçdışı süreç için)  kesinlikle çözümler üretebilecek hastasına özgü küçük cümleler kulanmaya başlardı. Erickson bunu, hastayla ilk seansta üzerinde çalışılacak bir "filizlenmiş tohum" elde etmek için yapıyordu. Erickson bunu, hastayla ilk seansta üzerinde çalışılacak bir "filizlenmiş tohum" elde etmek için yapıyordu. Squaw Peak dağına çıkmak sadece motivasyonu test etmekle kalmıyordu, aynı zamanda bilinçdışı tohumlama (seeding) olarak işe yarıyordu. Bir hasta tırmanışta ustalaştığında, terapi için Erickson'a gelebilirdi. Erickson'un terapi seansları, bugün alışıldığı gibi kesinlikle 45-50 dakika ile sınırlı değildi, aynı zamanda birkaç saat de sürebilirdi. Erickson'ın fiyatları da hastanın finansal olanaklarına göre değişiyordu.

İlk seansta hasta, Erickson'un kendisi tarafından geliştirilen ve Erickson'ın her hasta hakkında belirli bir zamanda ihtiyaç duyduğu akla gelebilecek her türlü bilgiye sahip olacağı şekilde tasarlanmış çok sayfalı bir anket doldurması gerekiyordu. Bu gerçeğe daha yakından bakarsanız, söz konusu kişi hakkında neredeyse her şeyi bildiği için Erickson'un bazen dahiyane terapi konseptlerini nasıl geliştirebildiği netleşir. Erickson buna bugün denildiği gibi "Rapport" demedi, " establishing a Yes-Set "tan bahsetti. "Rapport" terimi daha sonra John Grinder tarafından eklendi.

Peki Klasik Hipnoz nedir?

Klasik Hipnoz Çoğu insanın hipnozdan anladığı şey klasik hipnoz ya da diğer adı ile direktif hipnozdur. Burada Hipnoz Uzmanı danışana (hipnotize olana) direkt telkinlerde bulunur. Uzun vadede, bu tip hipnoz insanların sadece %20'sinde işe yarar. Yani bu çok umut verici değil. Klasik hipnozun haricinde Amerikalı Psikiyatrist Milton Erickson tarafından kuramsallaştırılan modern hipnoz ya da diğer adiyla direktif olmayan hipnoz vardır. Hipnozun daha dolaylı olarak (direktif olmayan) yani diğerinin içsel işlem sistemini keşfederek çalışan ve böylece çok daha derin ve kalıcı değişiklikler meydana getirebilen modern hipnoz yöntemi Almanya ve diğer batılı ülkelerde Psikoterapi yöntemi olarak kullanılmaktadır. Yaklaşık 25 yıl öncesine kadar uygulanan klasik yani yönlendirici hipnoz, standart hipnotik prosedürlerle çalışır. Her danışan aynı şekilde transa alınır. Klasik hipnoz yönteminde içinde, belirli telkinler verilerek çalışılır (örneğin, "Bir daha asla sigara içmeyeceksiniz"). Diğer telkin örneği (“Tamamen rahatladınız”) veya  (“Rahatla!”, “Rahatladınız!”) gibi direkt telkinlerle çalışılır. Klasik hipnozda, hipnotize edilebilirliğin, standartlaştırılmış telkin edilebilirlik testleri ile ölçülebilen değişmez bir kişilik özelliği olduğu varsayılır. Geleneksel, klasik hipnozun avantajı, öğrenmesinin nispeten kolay olması ve çok az bireysel hazırlık gerektirmesidir; dezavantajı, danışanların yalnızca nispeten küçük bir yüzdesinde kalıcı etkiler üretebilmesidir. Türkiye’de uygulanan ve bir çok kurumda öğretilen işte bu klasik Hipnozdur. Erickson'ın hipnoterapisi (Modern Hipnoz, Modern Hipnoterapi) Amerikalı hipnoterapist Milton Erickson'ın teknikleri Avrupa'da 1970'lerden beri bilinmektedir. Erickson, danışanlarını o kadar ustaca bir şekilde transa sokuyordu ki, nitelikli gözlemciler (hipnoz uzmanları) bile Erickson'un transı nasıl başlattığını ve kullandığını ilk başta zar zor anlayabiliyordu. Erikson danışanın bireysel ihtiyaçlarına göre uyarlanmış dolaylı telkinlerle, kasıtlı kafa karışıklığı ve hipnotik metaforlar ve hikayeler üzerinde çalıştı. Modern Erickson'un teknikleri ile, günümüzde hemen hemen her danışanı, çoğu terapötik amaç için kullanılabilecek bir transa sokabiliriz. Hipnoz’un çeşitli kullanım alanları Psikoterapide hipnozun nispeten basit bir uygulaması, onu bir gevşeme tekniği olarak kullanmaktır. Örneğin, bir hipnoterapist hastayı rahatlatıcı bir plaj ortamına sokabilir. Hipnotik gevşeme, örneğin stres semptomlarını, kardiyovasküler hastalıkları, uyku bozukluklarını, psikosomatik bozuklukları tedavi etmek veya tükenmişlik profilaksisi için kullanılabilir. Hipnotik travma terapisinde, danışanın kendisini işgal eden dayanılmaz duygulardan ayırma yeteneği güçlendirilebilir ve daha sonra gerekirse travmanın dissosiyatif bir şekilde kademeli olarak bütünleşmesi sağlanabilir.

Abdullah ÖZER
Sosyal Çalışmacı, Bilim Uzmanı (Klinik Psikoloji), Aile Danışmanı

Psikosentez Danışmanlık ve Eğitim Merkezi Türkiye İzmir'de ve Almanya Münih/Düsseldorf şehirlerinde Almanca ve Türkçe yüz yüze seanslar vermektedir. Bunun haricinden Dünya'nın neresinde yaşıyorsanız yaşayın Türkçe ya da Almanca Online TerapiOnline Cinsel TerapiOnline Psikoterapi ya da Online Psikolojik Danışmanlık ile SKYPE ya da WhatsApp üzerinden seanslara katılabilirsiniz. Bunun için Online Terapi sayfamıza göz atabilirsiniz.