Sosyal Hizmet Uzmanı (Sosyal Çalışmacı) ile Sosyal Pedagog Arasındaki Farklar

Saha, Sokak, Güçsüzün Yanında Olmak ve İlişki Temelli Pedagoji Üzerine Derinlemesine Bir Karşılaştırma

sosyal hizmet uzmanı, sosyal çalışmacı, street worker, saha çalışması sosyal hizmet, sosyal hizmet uzmanı psikoterapi, Amerika sosyal hizmet terapist, sosyal pedagog nedir, sosyal hizmet uzmanı ile sosyal pedagog farkı, Almanya sosyal hizmet, Avusturya sosyal pedagoji

Sosyal Hizmet Masa Başı Bir Meslek Değildir

Türkiye’de sosyal hizmet mesleği uzun yıllar boyunca yanlış ve indirgenmiş bir algıyla tanımlandı:
“Dosya yazan”, “rapor dolduran”, “kurumda oturan” bir memur figürü…

Oysa bu algı, sosyal hizmetin özüne bütünüyle aykırıdır.

Sosyal hizmet:

• Sokaktadır

• Sahadadır

• Kriz anındadır

• Yoksulluğun, şiddetin, dışlanmanın tam ortasındadır

Bu makale, sosyal hizmet uzmanını (sosyal çalışmacıyı) gerçek bağlamına geri koymayı, ardından sosyal pedagojiyi kendi özgün çerçevesiyle derinlemesine ele almayı amaçlar.

1. SOSYAL HİZMET UZMANI (SOSYAL ÇALIŞMACI) KİMDİR?

1.1 Tanım: Güçsüzün Yanında Konumlanan Meslek

Sosyal Hizmet Uzmanı, bireylerin ve grupların yalnızca sorunlarını değil; eşitsizlikle, yoksullukla, ihlalle, dışlanmayla olan ilişkisini ele alan meslek insanıdır.

Sosyal hizmetin temel ilkesi nettir:

Güçsüzün yanında yer almak.

Bu güçsüzlük:

• Ekonomik olabilir

• Hukuki olabilir

• Sosyal olabilir

• Ruhsal olabilir

Ama sosyal hizmet uzmanı için mesele, neden güçsüz bırakıldığıdır.

1.2 Sosyal Hizmetin Kalbi: SAHA VE SOKAK

Sosyal hizmet:

• Ev ziyaretidir

• Sokak çalışmasıdır

• Gece barınağıdır

• Kriz hattıdır

• Mülteci kampıdır

• Çocukla göz hizasında konuşmaktır

Gerçek sosyal hizmet masa başında başlamaz. Masa başı, yalnızca sahanın sonucudur.

2. AVRUPA’DA SOSYAL HİZMET: STREET WORKER GERÇEĞİ

2.1 Almanya ve Avusturya’da Sosyal Hizmet Uzmanı = Street Worker

Almanya ve Avusturya’da sosyal hizmet uzmanları sıklıkla şu rollerde çalışır:

• Street Worker (Sokak Çalışmacısı)

• Gençlik çalışmaları (Jugendarbeit)

• Bağımlılık sokak ekipleri

• Mülteci ve göçmen sahası

• Evsizlerle birebir temas

Street Worker:

• Masada beklemez

• Danışanı çağırmaz

• Kendisi gider

Sokakta olanı sokakta yakalar.

2.2 Street Work Ne Demektir?

Street Work:

• Risk altındaki gençlerin bulunduğu yere gitmektir

• Resmî başvuru beklememektir

• Güven ilişkisini zamana yayarak kurmaktır

• Bireyin sistemden korkusunu azaltmaktır

Bu bağlamda sosyal hizmet uzmanı:

Devletin uzantısı değil, insanın yanındadır.

2.3 Örnek: Sokakta Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanı

Vaka:
Uyuşturucu kullanan, okuldan kopmuş 17 yaşında bir genç.

Sosyal hizmet uzmanı:

• Genci haftalarca aynı parkta görür

• Konuşmaz, sadece görünür olur

• Zorlamaz

• Güven oluştuğunda temas başlar

Bu süreçte hiçbir masa yoktur. Sadece insan vardır.

3. SOSYAL HİZMET VE PSİKOTERAPİ: AVRUPA VE AMERİKAN SİSTEMİ

3.1 Avrupa’da Sosyal Hizmet Uzmanı ve Psikoterapi

Birçok Avrupa ülkesinde sosyal hizmet uzmanları:

• Ek eğitimler

• Uzmanlık programları

• Klinik süpervizyon

sonrasında psikoterapötik çalışmalar yürütebilir.

Özellikle:

• Travma

• Bağımlılık

• Aile çalışmaları

• Göçmen ruh sağlığı

alanlarında sosyal hizmet kökenli terapistler yaygındır.

3.2 Amerikan Sistemi: Klinik Sosyal Hizmet Uzmanı (LCSW)

Amerika Birleşik Devletleri, bu konuda en net örnektir.

ABD’de:

• Sosyal hizmet lisansı (BSW / MSW)

• Klinik yüksek lisans

• Binlerce saat süpervizyon

• Lisanslama sınavı

sonrasında kişi psikoterapist olarak çalışabilir.

Bu unvan:

Licensed Clinical Social Worker (LCSW)

3.3 ABD’de Psikoterapistlerin Büyük Bölümü Sosyal Hizmet Kökenlidir

ABD’de ruh sağlığı alanında çalışan terapistlerin önemli bir kısmı:

• Psikolog değil

• Psikiyatrist değil

• Sosyal hizmet uzmanıdır

Çünkü sosyal hizmet:

• Bireyi yalnızca iç dünyasıyla değil

• yaşam koşullarıyla birlikte ele alır

4. SOSYAL HİZMET MASA BAŞI İŞİ DEĞİLDİR

Bu cümleyi özellikle netleştirelim:

Sosyal hizmet, masa başı bir meslek değildir.

Masa başı:

• Rapor içindir

• Belgeleme içindir

• Hukuki süreç içindir

Ama sosyal hizmetin özü:

• Sahadadır

• Sokaktadır

• İnsanla temasın olduğu yerdedir

Sosyal hizmet uzmanı:

• Kokuyu bilir

• Gürültüyü bilir

• Kaosu bilir

• Sessizliği bilir

5. SOSYAL PEDAGOJİYE GEÇİŞ: FARKLI BİR DERİNLİK

Sosyal pedagojiyi doğru anlatabilmek için şunu netleştirelim:

Sosyal pedagoji, sosyal hizmetin alternatifi değil, başka bir eksendir.

6. SOSYAL PEDAGOJİ NEDİR?

6.1 Tanım: Gelişim ve İlişki Merkezli Yaklaşım

Sosyal Pedagoji, bireyin – özellikle çocuk ve ergenin –
günlük yaşam içindeki gelişimini esas alır.

Odak noktası:

• İlişki

• Eğitim

• Gelişim

• Sınır

• Süreklilik

6.2 Sosyal Pedagog Ne Yapar?

• Çocukla uzun süreli ilişki kurar

• Günlük yaşama eşlik eder

• Davranışları pedagojik olarak ele alır

• Eğitim ve bakım alanlarında çalışır

Sosyal pedagog:

Çocukla “kalır”.

7. SOSYAL PEDAGOJİ DERİNLEŞMESİ

7.1 Sosyal Pedagoji = Günlük Yaşam Pedagojisi

Sosyal pedagojide terapi odası yoktur.

• Mutfak vardır

• Oyun vardır

• Okul yolu vardır

• Akşam rutini vardır

Müdahale, hayatın içindedir.

7.2 Örnek Vaka – Sosyal Pedagog

Vaka:
Aile yanında kalmakta zorlanan 12 yaşında bir çocuk.

Sosyal pedagog:

• Sabah uyanışına eşlik eder

• Okul sonrası süreci yapılandırır

• Duygusal regülasyonu öğretir

• Güvenli sınırlar oluşturur

Burada mesele iyileştirmek değil, taşıyabilmektir.

8. SOSYAL HİZMET VE SOSYAL PEDAGOJİ: NET AYRIM

Başlık	Sosyal Hizmet Uzmanı	Sosyal Pedagog
Temel konum	Güçsüzün yanında	Gelişimin yanında
Alan	Sokak, saha, kriz	Günlük yaşam
Müdahale	Sosyal & hukuki	Pedagojik
Odak	Yapısal eşitsizlik	İlişki & gelişim
Zaman	Kriz anı	Süreç

SONUÇ: İKİ AYRI MESLEK, İKİ AYRI DERİNLİK

Sosyal Hizmet Uzmanı:

• Sahaya gider

• Sokakta olur

• Güçsüzün yanında durur

• Gerekirse terapist olur

Sosyal Pedagog:

• Kalır

• Taşır

• Geliştirir

• İlişki kurar

Biri adaletle,
diğeri ilişkiyle çalışır.

Abdullah ÖZER

www.abdullahozer.com